فاجعه سقوط هواپيماي «C-130»، فاجعه تلخي بود كه همه ما را منقلب كرد. ديدن هواپيمايي كه بدون تعادل در هوا در حال سقوط است، صحنه‌اي عادي نيست و همه بينندگان را بر جاي ميخكوب مي‌كند. شايد درك اوضاع شاهدان واقعه 11 سپتامبر هم‌اكنون براي شاهدان اين حادثه عيني‌تر باشد.

چند دقيقه پس از سقوط هواپيما، موفق به ورود به داخل شهرك توحيد در سه‌راه آذري ـ مربوط به خانواده‌هاي پرسنل نيروي هوايي ـ شدم؛ جمعيت ازدحام زيادي را در درب شهرك ايجاد كرده بودند.

به رغم گفته برخي افراد كه آمبولانس‌ها و آتش‌نشاني‌ها دير در محل حاضر شدند، بايد گفت حضور آتش‌نشان‌ها و آمبولانس‌ها ظرف پنج تا پانزده دقيقه، نشان‌دهنده تلاش سريع همه ارگان‌ها براي كمك رساندن به مصدومان حادثه بود كه با حضور در محل، سريعا به اطفاي حريق ناشي از انفجار هواپيما پرداختند. تلاش آتش‌نشان‌ها براي راه يافتن به داخل ساختمان و مهار شعله‌هاي مرگ‌آور آتش، تلاشي قابل تحسين بود. اما چه سود كه انفجار هواپيما همه سرنشينان را روانه ديار باقي كرده بود. تلاش براي نجات ساكنان آپارتمان و منطقه، تنها اميد باقي‌مانده بود.

همكاري نيروهاي اورژانس، آتش‌نشاني، هلال احمر و در كنار آنان، پرسنل و سربازان نيروي هوايي، نيروي انتظامي و ساكنان شهرك توحيد، همه را به هيجان آورده بود.
با مهار آتش توسط آتش‌نشانان در حدود ساعت 15:30 الي 16، تلاش براي خروج اجساد از لاشه هواپيما آغاز شد؛ صحنه‌هايي كه نگفتن آنها بهتر از گفتن است.

در اين ميان، بايد به نكته مهمي نيز توجه كرد: ازدحام بيش از حد مردم در بيرون شهرك توحيد و خيابان‌هاي اطراف، كار را براي امدادرسانان بسيار مشكل كرده بود. ترويج فرهنگ ايمني در اين‌گونه مواقع، يكي از كارهاي اساسي صداوسيما و رسانه‌هاي جمعي است كه باعث نجات جان انسان‌هاي بسياري خواهد شد. اين ازدحام مردم، باعث كندي در آمد‌ورفت ماشين‌هاي كمك‌رساني شده بود، به نحوي كه با تمام شدن آب بيشتر ماشين‌ها، عمليات اطفاي حريق، براي مدتي با كندي دنبال شد.

كمك‌رساني از راه هوا و از طريق بالگردهاي هلال احمر و منطقه هوايي مهرآباد نيز از نكات قابل ذكر حادثه ديروز بود كه به رغم فضاي كم در ميان آپارتمان‌ها براي فرود، تا حد ممكن به زمين نزديك شده و كمك‌ها را به پايين پرتاب مي‌كردند و حتي در يك مورد، بالگرد هلال احمر نيز در محوطه باز در كنار آپارتمان به طور كامل فرود آمد.

سكنه شهرك توحيد، با بهت تمام به ساختمان خيره شده بودند، ساختماني كه تا ساعتي قبل، شايد بارها به آن رفت‌وآمد كرده و دوستان و آشنايان و همكاران زيادي در آن داشتند. خوشبختانه طبقه اول آپارتمان كه بال هواپيما به آن برخورد كرده بود، خالي از سكنه بود. اما موج انفجار و حريق، باعث مجروح شدن عده‌اي از ساكنان شده بود. عده‌اي از ساكنان سخت مي‌گريستند و عده‌اي از آنان نيز در پشت درهاي شهرك، با خواهش و تمنا قصد ورود به شهرك براي يافتن خانواده و بستگانشان را داشتند كه با سد مأموران روبه‌رو شده و به سختي در حال تلاش براي شكستن سد بودند.

عمق فاجعه زماني آشكار مي‌شود كه درباره توانايي‌هاي هواپيماهاي «C-130» بيشتر بدانيم. هواپيماهايي كه اگرچه قديمي هستند، اما به علت توانايي‌هاي فوق‌العاده آنان، به عنوان ايمن‌ترين هواپيماها شناخته شده‌اند.

اين هواپيماهاي ترابري كه براي نخستين بار، چهار فروند از آنها در خرداد ماه سال 42 و با نام مستعار «هركولس» به خدمت نيروي هوايي ارتش ايران درآمد، اولين هواپيماي چهارموتوره و نخستين هواپيماي جت ملخدار ترابري به شمار مي‌رود كه وارد خدمت نيروي هوايي شده‌اند. موتورهاي اين هواپيما از نوع توربوپراپ (جت ملخدار) و داراي گنجايش 93 نفر سرباز با تجهيزات كامل يا 64 نفر چترباز با تمام وسايل و يا 73 بيمار با برانكارد و دو نفر پرستار بوده و قادر به حمل حداكثر 22 تن بار و به طور عادي 18 تن بار و مجهز به دستگاه تهويه كامل داخلي و تأمين فشار هوا در ارتفاع بالاست. حداكثر وزن قابل تحمل هنگام برخاستن، 61.234 كيلوگرم بار و وزن عملياتي آن 31.433 كيلوگرم است. شعاع عملش با حداكثر بارگيري 3420 كيلومتر و با 1134 كيلوگرم بار، 4988 كيلومتر است. طول باند لازم براي فرود هواپيما با بارگيري كامل در ارتفاع سطح دريا، تنها 2/1 كيلومتر است.

هواپيماي «C-130» در ارتش آمريكا در عمليات‌هاي صلحي و جنگي كارآيي زيادي دارد و براي مأموريت‌هاي مختلف در شرايط آب‌وهوايي متفاوت و در قطب جنوب از آن استفاده مي‌شود.
طراحي قابل انعطاف هركولس‌ها باعث تناسب آنها با انجام مأموريت‌هاي مختلف است و به اين هواپيما اجازه مي‌دهد تا نقش چند هواپيما را ايفا كند.

«C-130j» آخرين مدل طراحي‌شده اين هواپيماست كه نسبت به مدل‌هاي پيشين آن سريع‌تر و پرقدرت‌تر است.
پس از طراحي نخستين مدل اين هواپيما (C130A) به تعداد 219 فروند، حدود چهار دهه پيش تاكنون مدل‌هاي زيادي از آن توليد شده است. «C130B»، دومين مدل آن بود كه در مي 1959 (1338) وارد خدمت نيروي هوايي آمريكا شد و سپس چهار سال بعد به خدمت نيروي هوايي ارتش ايران نيز درآمد.

بعدها نيروي هوايي با مدل‌هاي جديد و نيرومندتري از اين نوع هواپيما تجهيز شد. اين هواپيماها كه به خاطر قدرتشان به «هركولس» معروفند، توانايي پرواز با دو موتور (از چهار موتور) را نيز دارند. به اين ويژگي بايد توانايي‌هاي ديگري از جمله فرود با سينه بدون استفاده از چرخ را نيز اضافه كرد.

به اين ترتيب، هواپيماي «C-130» نيروي هوايي ارتش جمهوري اسلامي كه ديروز در اثر نقص فني و در مسير بازگشت سقوط كرد، مي‌توانست در مكان‌هايي مانند فرودگاه امام خميني، اتوبان قم و حتي دشت‌هاي اطراف منطقه نيز فرود اضطراري نمايد. كما اين‌كه بارها و در كشورهاي مختلف شاهد فرود آمدن اضطراري هواپيماها در اتوبان‌هاي كشورهاي مختلف بوده‌ايم و به هر حال امكان فرود در مناطق گفته‌شده با توجه به وضعيت اضطراري هواپيما و توانايي‌هاي هواپيماهاي «C-130» گفته‌شده وجود داشته است.

متأسفانه در بيشتر اين حادثه‌ها، خلبان مقصر شناخته مي‌شود در حالي كه در اين‌گونه موارد، خلبان تنها حلقه آخر و كامل‌كننده اشتباهاتي است كه ممكن است پيش از آن رخ داده باشد. هيچ‌گاه در اين موارد نبايد تيم فني، آشيانه هواپيما، برج مراقبت، اتاق كنفرانس مديران شركت يا سازمان مربوطه را فراموش كرد. درواقع خلبان در اين موارد تنها نقش دروازه‌بان را در تيم فوتبال ايفا مي‌كند كه به هر حال چون حلقه آخر اين زنجيره به هم پيوسته است، اكثرا همه اشتباهات به وي نسبت داده مي‌شود.